Sūryopaniṣat, czyli „Duchowe pouczenie o Słońcu”, zwane też jako Sūryātharvaśīrṣā zaliczane jest do bramińskiej tradycji powiązanej z Atharwawedą, ostatnią z czterech świętych Wed. Czas powstania tego upaniszadu jest nieznany.
„Słońce jest Duszą całego świata.
Ze Słońca rodzi się, zaiste, ożywione i nieożywione,
Ze Słońca żertwa, dżdża, pożywienie, dusza.
Cześć Ci Synu Bezkresu, Aditjo!
Ty jesteś naocznym sprawcą czynów,
Ty jesteś naocznym Brahmanem – ogromną potęgą,
Ty jesteś naocznym Wisznu – Wszechprzenikliwym,
Ty jesteś naocznym Rudrą – Grzmiącym,
Ty jesteś naocznym Ryczem (Rygwedą) – hymnem pochwalnym,
Ty jesteś naocznym Jadżusem (Jadżurwedą) – hymnem ofiarnym,
Ty jesteś naoczną Samą (Samawedą) – pieśnią przepiękną,
Ty jesteś naocznym Atharwanem (Atharwawedą) – hymnem-zaklęciem.
Ze Słońca rodzi się Wicher,
Ze Słońca rodzi się Ziemia,
Ze Słońca rodzą się Wody,
Ze Słońca Ogień się rodzi.
Ze Słońca Przestwór i strony świata się rodzą,
Ze Słońca bogowie – świetliści się rodzą,
Ze Słońca Wedy się rodzą.
Zaiste, takie właśnie Słońce, tę oto tarczę rozpala.
Tamto Słońce to Bahman, ogrom potęgi,
Słonce jest wewnętrzną władzą człowieka –
umysłem, rozumem, świadomością, tożsamością,
Słońce zaiste jest tchnieniem życiowym przenikającym,
i tchnieniem życiowym integrującym,
i tchnieniem życiowym w górę płynącym,
i tchnieniem życiowym, które w dół opada,
i głównym tchnieniem, życie dającym.
Słońce zaiste jest słuchem i tym, co czuć pozwala przez skórę,
i wzrokiem, i tym, czym smak się czuje, i tym, czym zapachy,
Słońce zaiste jest dźwiękiem i tym, czego się dotyka,
barwy postacią, smakiem i zapachem,
Słonce zaiste jest mową i ręką, i nogą,
i tym, dzięki czemu można się rozmnażać,
i tym, czym nieczystości wydalać,
Słonce jest zaiste i mówieniem, i braniem, i przemieszczaniem,
i wytwarzaniem, i radością,
Pełne radości, pełne mądrości, pełne rozróżniania jest Słońce!
Pokłon Słońcu-Mitrze – Przyjacielowi Miłemu
Pokłon Słońcu-Bhanu – który blaskiem świeci,
Chroń mnie przed umieraniem!
Pokłon Świetlistemu, Świata przyczynie!
Ze Słońca powstają stworzenia
i pod opieką są Słońca,
W Słońcu się rozpuszczają
i to, co jest Słońcem jest tym, czym jest ‘ja’ we mnie.
Okiem naszym jest Savitar – Stwórca,
i okiem naszym jest Słońce – to, które jest w górze.
Niech Stwórca wzrokiem nas obdarzy.
Słońca wiedzę posiadamy, Tysiąc-promiennego dumamy,
Niech więc nas Słońce obudzi”.[1]
Słońce, które wszystko budzi, jest z przodu – na wschodzie,
Słońce, które wszystko budzi, jest z tyłu – na zachodzie,
Słońce, które wszystko budzi, jest w górze – w zenicie,
Słońce, które wszystko budzi, jest w dole – w nadirze,
Niech Słońce, które wszystko budzi, obudzi nam pełnię życia,
Niech Słońce, które wszystko budzi, obdarzy nas żywotem długim,
Om – to Brahman w jednej sylabie,
Ghryni – Świetlisty – w dwóch sylabach,
W dwóch sylabach Surja – Słońce,
Aditja – Bezkresne – w trzech sylabach –
to osiem sylab Słońca, które mędrcy znają.
Kto dzień w dzień je szepcze,
Ten zaiste jest Brahmanem,
Ten zaiste jest Brahmanem.
Gdy szepcze twarzą ku Słońcu,
Uwalnia się od strachu przed wielkimi chorobami,
Groźby wszelkie odchodzą i niepowodzenia.
Oczyszcza się jeśli spożył, czego jeść nie można,
Jeśli poszedł tam, gdzie iść nie winien,
Oczyszcza się z rozmowy z upadłym moralnie,
Oczyszcza się z fałszywej rozmowy.
Gdy w południe szepcze z tworzą zwróconą ku Słońcu,
Uwalnia się nawet od pięciu grzechów ciężkich naraz popełnionych,
Niech tej wiedzy słonecznej nie czyni pospolitym przed nikim.
Kto rano ją szepcze, temu dobry los sprzyjać będzie,
Obfitość bydła mieć on będzie,
Znaczenie Wed odkryje,
Jeśli o trzech porach szeptać będzie,
osiągnie owoc stu ofiar.
A gdy wyszepcze, gdy Słońce
Przez gwiazdozbiór Kruka[2] będzie przechodzić,
Przekroczy Wielką Śmierć.
Przekroczy Wielką Śmierć,
Kto to dobrze pojął.
Oto Święte Pouczenie.
Om! obyśmy słuchali tego, co pomyślne!
Oto zakończone Święte Pouczenie o Słońcu.
[1] Ostatnie dwa wersety to tzw. Surja Gajatri – czyli mantra medytacji Słońca
[2] Konstelacja 'Hasta’, jedna z 27 konstelacji będących stacjami księżyca. Jest to gwiazdozbiór Kruka, przy znaku Panny. Słońce znajduje się tam co roku w miesiącu śrawana, sierpniu.
Wedyjska recytacja Suryopaniszadu wraz z mantrani poprzedzającymi. Właściwy Upaniszad zaczyna się od minuty 2:54 słowami: ’Sūrya ātmā jagatas taṣṭhuvaś ca.
SRI SŪRYOPANIṢAT
ōm bha̠draṅ karṇē̍bhiś śṛṇu̠yāma̍ dēvāḥ ।
bha̠dram pa̍śyēmā̠kṣabhi̠r yaja̍trāḥ ।
sthi̠rair aṅgai̎s tuṣṭu̠vāgṃsa̍s ta̠nūbhi̍r
vyaśē̍ma dē̠vahi̍ta̠ṃ yadāyu̍ḥ ।
sva̠sti na̠ indrō̍ vṛ̠ddhaśra̍vāḥ
sva̠sti na̍ḥ pū̠ṣā vi̠śvavē̍dāḥ ।
sva̠sti na̠stārkṣyō̠ ari̍ṣṭanēmiḥ ।
sva̠sti nō̠ bṛha̠spati̍rdadhātu ।
ōṃ śānti̠-śśānti̠-śśānti̍ḥ ॥
ōṃ atha sūryātharvāṅgirasaṃ vyā̎khyāsyā̠maḥ।
brahmā ṛ̠ṣiḥ ।
gāya̍trī cha̠ndaḥ ।
ādi̍tyō dē̠vatā ।
haṃsa̍s sō̠’ham agni-nārāyaṇa-yu̍ktam bī̠jam ।
hṛllē̍khā śa̠ktiḥ । viyadādi-sarga-saṃyu̍ktaṅ kī̠lakam ।
caturvidha-puruṣārtha-siddhyarthē vi̍niyō̠gaḥ ।
ṣaṭsvarārūḍhē̍na bījē̠na ṣaḍa̍ṅgaṃ ra̠ktāmbu̍ja-saṃsthi̠taṃ saptāśva̍-rathi̠naṃ hira̍ṇya-va̠rṇañ ca̍tur-bhu̠jam padma-dvayā-’bhayavara̍da-ha̠staṅ kāla-cakra̍-praṇētā̠raṃ śrīsūrya-nārāya̠ṇaṃ ya ē̍vaṃ vē̠da sa vai brā̎hma̠ṇaḥ ।
ōm bhūr bhuva̠s suva̍ḥ । tat-sa̍vi̠tur varē̎ṇya̠m bhargō̍ dē̠vasya̍ dhīmahi।
dhiyō̠ yō na̍ḥ prachō̠dayā̎t ।
sūrya̍ ā̠tmā jaga̍tas ta̠sthuṣa̍ś ca ।
sūryā̠d vai khalv i̠māni̠ bhūtā̍ni̠ jāya̍ntē ।
sūryā̎d ya̠jñaḥ parjanyō̎-’nnam ā̠tmā ।
nama̍stē āditya ।
tvamē̠va pra̠tyakṣa̠-ṅkarma̍ kartāsi ।
tvamē̠va pra̠tyakṣa̠m brahmā̍-’si ।
tvamē̠va pra̠tyakṣa̠ṃ viṣṇu̍r asi ।
tvamē̠va pra̠tyakṣa̠ṃ rudrō̍-’si ।
tvamē̠va pra̠tyakṣa̠m ṛga̍si ।
tvamē̠va pra̠tyakṣa̠ṃ yaju̍r asi ।
tvamē̠va pra̠tyakṣa̠ṃ sāmā̍si ।
tvamē̠va pra̠tyakṣa̠m atha̍rvāsi ।
tvamē̠va sarva̍ñ chandō̠-’si
ā̠di̠tyād vā̍yur jā̠yatē ।
ā̠di̠tyād bhū̍mir jā̠yatē ।
ā̠di̠tyād āpō̍ jāya̠ntē ।
ā̠di̠tyāj jyōti̍r jāya̠tē ।
ā̠di̠tyādvyōma diśō̍ jāya̠ntē ।ā̠di̠tyād dē̍vā jāya̠ntē ।
ā̠di̠tyādvē̍dā jāya̠ntē ।
ā̠di̠tyō vā ē̠ṣa ē̠tan ma̠ṇḍala̠n tapa̍ti।
a̠sāvā̍di̠tyō bra̠hmā ।
ā̠di̠tyō-’ntaḥkaraṇa-manō-buddhi-cittā̍haṅkā̠rāḥ ।
ā̠di̠tyō vai vyāna-ssamānōdānō-’pā̍naḥ prā̠ṇaḥ ।
ā̠di̠tyō vai śrōtra tvak-cakṣū-rasa̍na-ghrā̠ṇāḥ ।
ā̠di̠tyō vai vāk-pāṇi-pāda-pā̍yūpa̠sthāḥ ।
ā̠di̠tyō vai śabda-sparśa-rūpa-ra̍sa-ga̠ndhāḥ ।
ā̠di̠tyō vai vacanādānāgamana visa̍rgāna̠ndāḥ ।
ānandamayō vijñānamayō vijñānaghana̍ ādi̠tyaḥ ।
namō mitrāya bhānavē mṛtyō̎r mā pā̠hi ।
bhrājiṣṇavē viśvahēta̍vē na̠maḥ ।
sūryād bhavanti̍ bhūtā̠ni
sūryēṇa pāli̍tāni̠ tu ।
sūryē layam prā̎pnuva̠nti
yas sūryas sō-’ha̍mēva̠ ca
cakṣu̍r nō dē̠vas sa̍vi̠tā cakṣu̍r na u̠ta pa̠rvata̍ḥ ।
cakṣu̍r dhā̠tā da̍dhātu naḥ
ā̠di̠tyāya̍ vi̠dmahē̍ sahasra-kira̠ṇāya̍ dhīmahi । tanna̍s sūryaḥ pracō̠dayā̎t ।
sa̠vi̠tā pa̠ścāttā̎th savi̠tā pu̠rastā̎th savi̠tōtta̠rāttā̎th savi̠tā 'dha̠rāttā̎th savi̠tā na̍s suvatu sa̠rvatā̎tigṃ savi̠tā nō̎ rāsatān dīrgha̠m āyu̍ḥ ।
ōm ityēkākṣa̍ram bra̠hma ।
ghṛṇi̠r iti̠ dvē a̠kṣarē̎ ।
sūrya̠ ityakṣa̍ra-dva̠yam ।
ā̠di̠tya iti̠ trīṇyakṣa̍rāṇi ।
ētasyaiva sūryasyāṣṭākṣa̍rō ma̠nuḥ ।
yas sadāharaha̍rjapa̠ti
sa vai brāhma̍ṇō bha̠vati
sa vai brāhma̍ṇō bha̠vati ।
sūryābhimu̍khō ja̠ptvā
mahāvyādhi bhayā̎t pramu̠cyatē ।
ala̍kṣmīr na̠śyati ।
abhakṣya-bhakṣaṇāt pū̍tō bha̠vati । agamyāgamanāt pū̍tō bha̠vati ।
patita sambhāṣaṇāt pū̍tō bha̠vati ।
asath-sambhāṣaṇāt pū̍tō bha̠vati ।
asath-sambhāṣaṇāt pū̍tō bha̠vati ।
madhyāhnē sūryābhi̍mukhaḥ pa̠ṭhēt ।
sadyōtpanna-pañca-mahāpātakā̎t pramu̠cyatē ।
saiṣā sāvi̍trīṃ vi̠dyān na kiñchidapi na kasmaichi̍t praśa̠ṃsayēt ।
ya ē̠tām mahābhāgaḥ prā̍taḥ pa̠ṭhati
sa bhāgya̍vān jā̠yatē pa̍śūn vi̠ndati ।
vēdā̎rthaṃ la̠bhatē ।
trikālam ē̍taj ja̠ptvā kratu-śata-phalam a̍vāpnō̠ti ।
hastādi̍tyē ja̠pati sa mahāmṛ̍tyun ta̠rati
sa mahāmṛ̍tyun ta̠rati ya ē̍vaṃ vē̠da ।
ityu̍pa̠niṣa̍t ।
ōm bha̠draṅ karṇē̍bhiś śṛṇu̠yāma̍ dēvāḥ ।
bha̠dram pa̍śyēmā̠kṣabhi̠r yaja̍trāḥ।
sthi̠rair aṅgai̎s tuṣṭu̠vāgṃsa̍s ta̠nūbhi̍ḥ ।
vyaśē̍ma dē̠vahi̍ta̠ṃ yadāyu̍ḥ ।
sva̠sti na̠ indrō̍ vṛ̠ddhaśra̍vāḥ ।
sva̠sti na̍f pū̠ṣā vi̠śvavē̍dāḥ ।
sva̠sti na̠s tārkṣyō̠ ari̍ṣṭanēmiḥ ।
sva̠sti nō̠ bṛha̠spati̍r dadhātu ।
ōṃ śānti̠-śśānti̠-śśānti̍ḥ ॥
श्रीसूर्योपनिषत्
ॐ भद्रं कर्णेभिः श्रुणुयाम देवाः ।
भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवांसस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः ।
स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः ।
स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।
स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः ।
स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
ॐ अथ सूर्याथर्वाङ्गिरसं व्याख्यास्यामः ।
ब्रह्मा ऋषिः ।
गायत्री छन्दः ।
आदित्यो देवता ।
हंसः सोऽहमग्निनारायणयुक्तं बीजम् ।
हृल्लेखा शक्तिः ।
वियदादिसर्गसंयुक्तं कीलकम् ।
चतुर्विधपुरुषार्थसिद्ध्यर्थे विनियोगः ।
षट्स्वरारूढेन बीजेन षडङ्गं रक्ताम्बुजसंस्थितम् ।
सप्ताश्वरथिनं हिरण्यवर्णं चतुर्भुजं
पद्मद्वयाभयवरदहस्तं कालचक्रप्रणेतारं
श्रीसूर्यनारायणं य एवं वेद स वै ब्राह्मणः ।
ॐ भूर्भुवःसुवः ।
ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि ।
धियो यो नः प्रचोदयात् ।
सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च ।
सूर्याद्वै खल्विमानि भूतानि जायन्ते ।
सूर्याद्यज्ञः पर्जन्योऽन्नमात्मा ।
नमस्ते आदित्य ।
त्वमेव प्रत्यक्षं कर्मकर्तासि ।
त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि ।
त्वमेव प्रत्यक्षं विष्णुरसि ।
त्वमेव प्रत्यक्षं रुद्रोऽसि ।
त्वमेव प्रत्यक्षमृगसि ।
त्वमेव प्रत्यक्षं यजुरसि ।
त्वमेव प्रत्यक्षं सामासि ।
त्वमेव प्रत्यक्षमथर्वासि ।
त्वमेव सर्वं छन्दोऽसि ।
आदित्याद्वायुर्जायते ।
आदित्याद्भूमिर्जायते ।
आदित्यादापो जायन्ते ।
आदित्याज्ज्योतिर्जायते ।
आदित्याद्व्योम दिशो जायन्ते ।
आदित्याद्देवा जायन्ते ।
आदित्याद्वेदा जायन्ते ।
आदित्यो वा एष एतन्मण्डलं तपति ।
असावादित्यो ब्रह्म ।
आदित्योऽन्तःकरणमनोबुद्धिचित्ताहङ्काराः ।
आदित्यो वै व्यानः समानोदानोऽपानः प्राणः ।
आदित्यो वै श्रोत्रत्वक्चक्षूरसनघ्राणाः ।
आदित्यो वै वाक्पाणिपादपायूपस्थाः ।
आदित्यो वै शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः ।
आदित्यो वै वचनादानागमनविसर्गानन्दाः ।
आनन्दमयो ज्ञानमयो विज्ञानानमय आदित्यः ।
नमो मित्राय भानवे मृत्योर्मा पाहि ।
भ्राजिष्णवे विश्वहेतवे नमः ।
सूर्याद्भवन्ति भूतानि सूर्येण पालितानि तु ।
सूर्ये लयं प्राप्नुवन्ति यः सूर्यः सोऽहमेव च ।
चक्षुर्नो देवः सविता चक्षुर्न उत पर्वतः ।
चक्षुर्धाता दधातु नः ।
आदित्याय विद्महे सहस्रकिरणाय धीमहि ।
तन्नः सूर्यः प्रचोदयात् ।
सविता पश्चात्तात्सविता
पुरस्तात्सवितोत्तरात्तात्सविताधरात्तात् ।
सविता नः सुवतु सर्वतातिं सविता नो रासतां दीर्घमायुः ।
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ।
घृणिरिति द्वे अक्षरे ।
सूर्य इत्यक्षरद्वयम् ।
आदित्य इति त्रीण्यक्षराणि ।
एतस्यैव सूर्यस्याष्टाक्षरो मनुः ।
यः सदाहरहर्जपति स वै ब्राह्मणो भवति
स वै ब्राह्मणो भवति ।
सूर्याभिमुखो जप्त्वा महाव्याधिभयात्प्रमुच्यते ।
अलक्ष्मीर्नश्यति ।
अभक्ष्यभक्षणात्पूतो भवति ।
अगम्यागमनात्पूतो भवति ।
पतितसम्भाषणात्पूतो भवति ।
असत्सम्भाषणात्पूतो भवति ।
मध्याह्ने सूराभिमुखः पठेत् ।
सद्योत्पन्नपञ्चमहापातकात्प्रमुच्यते ।
सैषां सावित्रीं विद्यां न किञ्चिदपि न
कस्मैचित्प्रशंसयेत् ।
य एतां महाभागः प्रातः पठति स भाग्यवाञ्जायते ।
पशून्विन्दति ।
वेदार्थं लभते ।
त्रिकालमेतज्जप्त्वा क्रतुशतफलमवाप्नोति ।
यो हस्तादित्ये जपति स महामृत्युं तरति
य एवं वेद ॥
इत्युपनिषत् ॥
ॐ भद्रं कर्णेभिः श्रुणुयाम देवाः ।
भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः ।
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवांसस्तनूभिर्
व्यशेम देवहितं यदायुः ।
स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः ।
स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।
स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः ।
स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥